Yarimada Silueti

3 May 2012

İktidar Olgusuna Dâir Mütevazı Bir Girizgâh

Yazan: AFŞİN SELİM

Elias Canetti(1905-1994), Kitle ve İktidar’ında, kedi metaforu ile meseleyi izah eder. Kedi, gücünü, fareyi yakalamak, onu ele geçirmek, pençelerinin arasında tutmak ve nihai olarak öldürmek için kullanmaktadır. Süreç itibariyle, âdeta bir oyundur bu, kedinin fareyle olan ilişkisinde muhtelif etkenler bulunmaktadır. Fırsat tanır ona: Farenin gitmesine izin verir, biraz da olsa kaçmasına ve hattâ arkasını dönmesine… Lütfetmiştir. Bu süre boyunca fare, güce maruz değildir, ama hâlâ kedinin iktidar alanının içindedir, tekrar yakalanabilir de! Uzaklaşırsa şayet, kedinin iktidar alanından kaçar, ulaşılamayacak olduğu noktaya varana kadar da hâlâ kedinin iktidar alanının içindedir. O noktaya varana kadar; umutlanmak hâkimdir bu ilişkiye… Kedinin egemen olduğu uzam, fareye yaşattığı umut anları, bir yandan da bütün bu zaman zarfında onu yakından izlemeyi sürdürmesi ve onu yoketmeye gösterdiği ilgi… İktidarın fiili bedenidir, iktidarın ta kendisidir. Peki, bu hadise üzerine, nasıl bir çözümleme yapılabilir? Kedinin fareyi yakalayacak kadar güçlü olduğunu kedi de, fare de bilmekteyken… Ele geçirmek, pençelerinin arasında tutmak ve en nihayetinde öldürmek, kediye kedi olduğunu hatırlatır; haz devşirilmiş olur. Daha da mühimi: Durumdan vazife çıkartılır. Her ikisi de, yaşanmışlıklarının gerektirdiğine göre davranmaktadır. Gerisi teferruat olmadığı için açıklamak mecburiyetindeyiz: Fareyle oyun esnasında, muhtelif aşamalar mevcuttur. Kedinin tanıdığı fırsatlar, geçici de olsa, fareyi memnun eder. Fırsat tanımak? Fırsat tanır çünkü farenin üzerinde hâkimiyet sağlayabilmiştir. Etkilidir ve yetkilidir. Farenin uzaklaşma niyeti gütmesi veyahut uzaklaşmaya başlaması bile iktidarın uydusundan kurtulamadığının ispatıdır. Geçmiş olsun… İktidar, muhafaza ettiği alan itibariyle; kapsayıcıdır, kollayıcıdır ve koruyucudur.  Farenin kaçışı, tedirginliğini gidermeye yetmez, tekrar yakalanabilme korkusu yaşamaktadır artık; korkusunu da, umudunu da, kediye borçludur, yani iktidara.

Çatışan iktidarlar, kaçışan fareler

İktidar, yapısından dolayı, diğer iktidarlar üzerinden, diğer iktidarlara karşı çatışarak varlığını devam ettirir. Veyl olsun! Bozgunculuk, memleket muhafızlığına bürünüp, ahlakçılıkla istismar edilerek, meşrulaştırılabilir de, yalnızca paylaşım endişesidir: “O oradayken, ben niçin buradayım?” İktidar olgusunu, elbette, devlet yönetimini elinde bulundurmaya ve devlet gücünü kullanma yetkisine indirgeyemeyiz. En azından indirgenmemelidir çünkü adı iktidar olan olgu, varlığın oluşuyla birlikte tahlil edilmelidir, varlığın yani yaratılmış olanın… İktidar olgusunun insana, eşyaya ve hadiseye olan tesiri gözardı edilmiş olur ki, mesele bütünüyle anlamlandırılamaz. Kişilerin kötücül eğilimlerine yönelik sığ didişmeler, gerçeğe erişmemize engel olabilir, olmaktadır, olmuştur.

Bir meselenin niçinini dosdoğru öğrenebilmek, araçlarımızı ve argümanlarımızı nasıl tercih ettiğimizle ilişkilidir. Malumun ilanıdır ki, hayatın hemen hemen her sahasında, iktidar olgusu kendisini olanca yoğunluğuyla hissettirmektedir. İnsan, eşya ve hadise üzerinde… Peki, “güç” herşey midir? Orman kurallarıyla, kanunlarıyla yönetilmiyorsak şayet, herşeyden ibaret görülemez ama hiçbirşey de değildir. İktidar alanı, arındırılabilir. Muhatapların maksada giden yol uğruna, erdemsizleşerek, her yolu yürünebilir kabul etmemeleri gerekir.

Hatırlayalım ve hatırlatalım: İktidar olanların, iktidara gelemediği görülmüştür. Hayır, gelişigüzel bir kelime oyunu değildir bu, iktidar olmakla iktidara gelmek arasındaki ilişki, mevcut şartlar gözönünde bulundurularak, ayrıca değerlendirilebilir. İktidar olup, muktedir olamamaktan bahsediyorum. Fakat herşeyin ve hepsinin üzerindedir: Mukadderata razı olunuz. İktidar olanların(kazanım) ve iktidara gelenlerin(kudret), vakit muştuladığında tepetaklak olmaları, tarihin kesintisiz devamlılığına delildir. Herşeyden öte, hepsinden ziyade, insan denilen varlık, bünyesinde, iktidar olgusunu muhafaza etmektedir, etmiştir, edecektir…

Geçmiş Yazılar

Comments are closed.