Ayasofya

17 Ağu 2015

Kimlik Meselesi Bağlamında Ziya Gökalp Merkezli Bir Ömer Seyfettin Okuması – 2

Yazar: MEHMET KAAN ÇALEN

türkyorum-mkcalen kimlik sorunu2DEVLET VE MİLLET YAHUT OSMANLILIK VE TÜRKLÜK

Millet kelimesini, ırk ve kavim gibi yakın anlamlı kelimelerin yol açacağı yanlış anlamaların olumsuz etkilerinden uzak tutacak güvenli bir iklime taşıyan Ziya Gökalp, Osmanlıcılık etrafında husule gelen yakın tarih tecrübelerini de dikkate alarak “millet”in anlam coğrafyasını, “devlet” kelimesinden gelecek tecavüzlere karşı da koruma altına almaya çalışır. Devlet ve millet kelimeleri arasındaki münasebet, Türklük ve Osmanlılık kategorileri arasındaki münasebetin mahiyetini de tayin etmektedir.

Gökalp, bir makalesinde devleti “kendine mahsûs bir hükümete, bir araziye ve bir ahâliye mâlik olan zümre” olarak tanımlar1.“Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muâsırlaşmak”ta da “bir hükümetin idâresi altında bulunan fertlerin mecmûuna” devlet demektedir2. Sorun şu ki, Osmanlıcılar devlet ile milleti birbirinin müteradifi, dolayısıyla bir devletin tebaasının toplamını millet saymaktadırlar. Gökalp, toplumsal gerçekliği nazar-ı itibara almamak kaydıyla bu iddiadının doğru olabileceğini ifade eder. Ancak toplumsal gerçeklik milleti bir dil grubu olarak dayatmaktadır. Bir devletin bütün vatandaşlarının aynı dili konuşması, yahut aynı dili konuşanların bağımsız bir devlet teşkil etmesi arzu edilen bir durumdur. Lakin arzu edilen bu ideal durumla devletlerin gerçek durumu umûmiyetle örtüşmemektedir. Devlet ile toplumsal gerçeklik arasındaki bu uyumsuzluk, Gökalp’in Osmanlılık-Türklük meselesindeki temel önermesinin çıkış noktasıdır. Osmanlıcıların zannettiğinin aksine “devlet başka şey, millet başka şeydir3.” Tamamını oku. »

Paylaş:

    12 Ağu 2015

    EMİR KALKAN: “Rahmet o mamureyi aziz kılan erlere”

    Yazar: CEM SÖKMEN

    türkyorum - emir kalkanEmir Kalkan’ı pek çok okuyucusu gibi “Kanatsız Kuşlar Şehri”yle tanıdım. “Emir Kalkan olmasaydı Cemil Emmi’yi nasıl tanıyacaktım” diye diye kitabı bitirmiştim. Daha sonra 2009’da Ötüken Neşriyat’ta çalışmaya başlayınca yayıncısı olarak daha yakından tanıma imkânı buldum. Emir Kalkan’ın 2002’de “Kanatsız Kuşlar Şehri” ile başlayan Ötüken yazarlığı “Gül Ayinleri” (2003), “Hoşçakal Şehir” (2005),  “Ha Bu Diyar” (2007), “Bu Taraf Anadolu” (2008), “Türk Düğünü” (2010), “Kayıp Yüzler (2010) ile devam etmişti.

    Bu eserleri ile tanınmış ve -2000’li yılların yazar/kitap/ekran/görsellik enflasyonuna rağmen- tatminkâr bir okuyucu tabakasını kendine bağlamışken hem “Afşar Ağıtları” hem de “20. Yüzyıl Türk Halk Şairleri” adlı çalışmalarının yayımlanması konusunda tereddüt gösteriyordu. Biz kitapların yayını için ısrar ederken o kendisini yayıncının yerine koyuyor ve “Yayınevine zararımız olmasın, bu kitapların satışından endişeliyim” diyordu. Bir süre sonra razı ettik ve bu eserler de son 3 yılın içinde yayımlanarak Emir Kalkan’ın külliyatına dâhil oldu. Tamamını oku. »

    Paylaş:

      3 Ağu 2015

      İnkâr Korkusundan Teslimiyete: “Sürecin” Çözücü Dili Üzerine

      Yazar: MEHMET AKİF OKUR

      türkyorum - sürecin çözücü diline dair

      Türkiye, yaklaşık son üç senede adı hususunda bile mutabık kalamadığımız “Sürec”i rafa kaldırırken bir muhasebe yapmaya da çalışıyor. Evlerimizi her gün yeni şehit haberleriyle mateme gark eden terör dalgası karşısında güvenlik kalkanını omuzlamak mecburiyetinde kalan Ankara’nın önce sıcak krizi atlatmasını sağlayacak bir krokiye, ardından ise “Sürec”i başarısızlığa sürükleyen sebeplerin kapsamlı tahliline dayalı ayrıntılı bir yol haritasına ihtiyacı var.

      Nitekim, medya ve siyaset üzerinden yürüyen tartışmalara baktığımızda bu doğrultuda bir hareketlenmenin yaşandığını görüyoruz. Ancak, henüz duygusal/siyasi “reaksiyonların” ötesinde metodik derinliğe sahip önerilerin aleniyet kazandığını söylemek zor. Bu çerçevede, eski politikanın temel mantığını savunurken problemin yalnızca kötü uygulamadan kaynaklandığını  ileri sürenleri de reaksiyon parantezi içine yerleştirdiğimizi belirtelim. Mesela; İngiltere’nin IRA, İspanya’nın ETA vb deneyimlerine ait hatıra ve takvimleri referans alan kimi eleştiriler, “prosedür” düzeyinde sorunlar yüzünden Sürecin tıkandığı zannından hareket ediyorlar. Oysa ihtiyaç duyduğumuz şey; daha ileri bir derinlikten, bize mahsus “yapısal” özellikleri merkeze alarak bahse konu örnekleri sorgulayacak ve karşımızdaki problemle kıyaslanabilir sonuçlar çıkarmamıza imkan verecek bir zihnî süreç. Örneğin IRA meselesine baktığında; Türkiye ve İngiltere’nin dünya sisteminin güç hiyerarşisi içindeki birbirinden uzak konumlarını, Kuzey İrlanda’nın özel statüsünü ve çatışmanın iki taraflı değil üçlü karakterini vb de görüp değerlendirecek bir perspektife sahip olabilmeliyiz. Bu sayede, Süreç deneyimlerinin yüzeyden bakıldığında aktarılabilir gözükürken yakından incelendiğinde değişik meselelere ait bağlamlarda aksi istikamette neticeler doğuracağı anlaşılabilen tabiatlarını keşfedebiliriz. Tamamını oku. »

      Paylaş:

        27 Tem 2015

        Kimlik Meselesi Bağlamında Ziya Gökalp Merkezli Bir Ömer Seyfettin Okuması – 1

        Yazar: MEHMET KAAN ÇALEN

        türkyorum - tda dergi 215 sayiGİRİŞ

        Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp, yakın dönem Türk düşünce tarihinin biri daha çok edebiyatçı/hikâyeci, diğeri de sosyolog/düşünce adamı sıfatıyla tanınan iki önemli ismidir. Bu iki ismi bir arada zikretmemizi mümkün kılan müşterek, Türkçülüktür. Ülkemizde hem sosyolojinin hem de Türkçülüğün kurucu babaları arasında yer alan Gökalp’in çağdaşları üzerinde belirgin bir etkisi vardır. Bu makalede Gökalp’in sosyolog ve Türkçü sıfatlarının çakıştığı nokta olan kimlik meselesi bağlamında, Gökalp merkezli bir Ömer Seyfettin okuması yapmak suretiyle Gökalp’in sistemleştirdiği terminolojik ve fikrî yapının Ömer Seyfettin üzerindeki izlerini görebilmeyi amaçlamaktayız. Önce Gökalp’in kimlik meselesinde ortaya koyduğu fikrî yapı terminolojik düzeyde ele alıp bu terminolojinin Ömer Seyfettin’de karşılığını arayacak, daha sonra da Türklük, Müslümanlık, Osmanlılık kimlikleri bağlamında iki yazarı birlikte okumaya çalışacağız.Seçtiğimiz metinlerin II. Meşrutiyet dönemine ait olduğunu, bir-iki zarurî atıf dışında dönemin sınırları dâhilinde kaldığımızı hemen başlarken belirtmekdoğru olacaktır1.

        DEVLET, ÜMMET, MİLLET

        Osmanlı İmparatorluğu’nda kimlik tartışmalarına esas teşkil eden üç temel kategori vardır: Osmanlılık, Müslümanlık ve Türklük. Türklerin her üçüne birden dahil olduğu bu üç kimlik Osmanlıcılık, İslâmcılık ve Türkçülük olmak üzere üç ayrı siyasetin varlık zemini olmuştur. Yusuf Akçura’nın “Üç Tarz-ı Siyaset”te gösterdiği üzere her siyaset, dahilî olarak imparatorluk, haricî olarak İslâm âlemi ve Türk dünyası coğrafyası üzerinde bir takım vazgeçiş ve kayıpları davet etmektedir. Bu vazgeçiş ve kayıpların üç kimlik ve üç siyaset arasında yarattığı gerilim, tam da “Ben Osmanlı ve Müslüman bir Türküm” diyerek “siyasî, dinî ve nesebî” düzeydeki bu üç cemiyete ait müşterek bir menfaat bulmaya çalışan Akçura örneğinde olduğu gibi üç cemiyetin ortak paydasını teşkîl eden Türkleri bir çıkmaza sokmaktadır2. Ziya Gökalp bu çıkmazı “devlet, ümmet, millet” formülasyonuyla nazarî olarak aşmaya çalışmıştır. Tamamını oku. »

        Paylaş:

          11 Tem 2015

          RABİA KADİR İÇİN BİR MİLYON İMZA!

          Yazar: TÜRKYORUM

          türkyorum - rabia_kadir

          Doğu Türkistan için, Rabia Kadir için, Özgürlüğe “VİZE” ver!

          İmza Kampanyamızın amacı; Doğu Türkistan davasının sembol ismi Rabia Kadir’in Türkiye’ye girişinin önündeki vize engelinin kaldırılmasıdır.

          RABİA KADİR İÇİN BİR MİLYON İMZA

          Rabia Kadir Uygur Türklerinin haklarını müdafaa etmekte ve Çin gibi Türkiye’ye de giriş yasağı bulunmaktadır. Yasağın kaldırılması, Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinin Türk ve Dünya kamuoyunun gündemine daha örgütlü biçimde taşınmasını sağlayarak Uygur Türklerinin onurlu mücadelesini destekleyecektir.

          Tamamını oku. »

          Paylaş:

            2 Haz 2015

            “Aydın-Halk İkiliği”: Nereden nereye?

            Yazar: CEM SÖKMEN

            türkyorum - aydın halk ikiliğiAkşit Göktürk, Türkçedeki “aydın” kavramının Batı dillerinde Latince kökenli “İntelekt” kavramıyla karşılandığını ifade ediyor ve ekliyor: “Toplumda belli bir tutumu, etkinliği yüklenmiş bir kümenin adı olarak bu kavramın ilk somut kullanımlarından biri Fransa’da Dreyfus olayı üzerine 1894’te ortaya çıkar, onu izleyen yıllarda da yerleşir. Yazarlar, gazeteciler, bilginler kamuoyu önünde, Dreyfus olayıyla ilgili mahkeme kararına karşı çıkarlar. Bu kullanımda “intellectuels” çoğul adı, bu mesleklerden olup da, tutucu görüşte olan kimseleri dışında bırakır. Bu durum, kavramın daha sonra yüzyılımızda da kazanacağı anlam yönünde önemli bir adımdır. Burada aydınların vurgulanan özelliği, belli bir kavrama, anlama, öğrenim düzeyinde olmalarının yanı sıra, belli nitelikte bir bakışı, eleştiri duygusunu paylaşmalarıdır.”1 19. yüzyıl Türkiyesinde aydın/entelektüel kavramının gelişmesi ise Batı’dakinden farklı bir yol izler. Devletin modernleşme çabaları ekseninde büyüyen yeni memur tabakası, içinden geçtiği Batılı eğitim paradigmasının tesirinde ve Batılılaşmanın sorunlarının muhatabı konumundadır. İlber Ortaylı bu memur-aydın tipini şöyle tasvir eder: “Babıali bürokratıyla 19. yüzyılın Osmanlı aydını özdeştir. Çünkü yaşadığı dünyaya ve ortama başkaldıran; başkaldırmasa bile onu yargılayan, ölçüp tartan okur-yazar adam 19.yüzyıl Babıali çevresinin ürünüdür. Gerçi okur-yazar adam her zaman her yerde vardır; ama o adam konumunun bilincine varıp, çevresi ve dünyayla hesaplaşmaya başladığı ve böyle bir hesaplaşma görevini yükümlendiği zaman, modern aydın doğmuş demektir. Osmanlı aydını düşüncesiyle, tavrıyla politik muhalefetiyle Babıali kalemlerinde doğdu. Bugün bu grubu toptancı nitelemelerle anmak yerine; yeni Türkiye’nin oluşumundaki rollerini, olumlu ve olumsuz katkılarını inceleyip tartışmak yeğlenmelidir.”2 Bir toplumun okur-yazar tabakasının aynı zamanda devlet görevlisi olması bizde Batı’dakinden farklı bir haberleşme ve kamuoyu anlayışını getirmiştir. Gazeteler başlangıçta devletin politikalarının ve kararlarının duyurulması işlevini görür. Devlete ait bildirimlerden kalan boşluğu ise güncel sorunlardan ziyade ansiklopedik bilgiler doldurur. “Memur-aydın”ın dünden bugüne konumu ayrıca incelenmesi ve yorumlanması gereken bir konudur. Tamamını oku. »

            Paylaş:

              28 May 2015

              “Arı Kovanına Çomak Sokmak” Yahut Ahmet Yaşar Ocak’a ve Türk Tarih Yazıcılığına Dair Notlar – 2

              Yazar: MEHMET KAAN ÇALEN

              türkyorum - arı kovanına çomak sokmak 2Türkiye’de Tarih ve Tarihçilik

              Ahmet Yaşar Ocak, “Türk tarihinde İslâm” meselesine odaklanmış bir tarihçidir. Meseleyi teolojik değil tarihî boyutuyla ve devlet değil toplum merkezli bir bakış açısıyla ele aldığını belirten Ocak, bu konuya yoğunlaşma sebebini “Türk tarihi içerisinde İslâm’ın nasıl algılandığı, topluma, siyasete, kültüre nasıl yansıdığı ve nasıl bir seyir takip ettiğini anlama isteği” olarak zikreder (s. 341-342). Ocak’a ait aşağıdaki ifadeler bu bağlamda son derece öğreticidir:

              Benim böyle zor bir alanda çalışmayı seçmemin en önemli sebebi, İslamiyet’i kabul ettikleri tarihten itibaren Türklerin İslam algısının tarihî macerasını takip edebilmektir. Bu büyük ve çok önemli problematik, her vesileyle hep tekrar edegeldiğim gibi, Türk tarihçiliğinin en zayıf alanlarından biridir. Benim amacım, İslâmiyet’in devlet politikasına, toplum-devlet ilişkilerine, toplumsal ve kültürel hayata nasıl yansıdığını, toplumu nasıl dönüştürdüğünü anlayabilmektir. Bunun için ulemanın, medresenin İslâm anlayışı, tasavvuf erbabının, tasavvuf çevrelerinin İslam algı ve pratiği, halk üzerindeki etkileri, saydığım bu iki çevrenin halk tarafından nasıl algılandığı gibi konular iyi bilinmelidir ve bunlar zikrettiğim bu büyük problematiğin birer parçasıdır. Bu sebepledir ki dinî folklorla, dinî mitoloji ile ilgileniyorum… Ben Türk tarihçiliğinin, İslamiyet’in kabulünden bugüne kadar uzanan süreçte, Türklerin nasıl bir İslam anlayışı temsil ettikleri, ne gibi değerler ürettikleri, hayatlarını tanzimde bu değerlerin ne gibi roller icra ettiği gibi çok önemli olduğuna inandığım ciddi, hayati konuları sistematik ve bilimsel olarak çalıştığına kani değilim (s. 253-254).Tamamını oku. »

              Paylaş:

                25 May 2015

                “Arı Kovanına Çomak Sokmak” Yahut Ahmet Yaşar Ocak’a ve Türk Tarih Yazıcılığına Dair Notlar – 1

                Yazar: MEHMET KAAN ÇALEN

                türkyorum-ek arı kovanına çomak sokmakGiriş

                Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak, Türkiye’nin önemli tarihçilerinden birisidir. Türk tarihinde İslâm, Türklerin ve Türkiye’nin İslâmlaşma süreci, popüler İslâm, Alevilik, Bektaşilik, Türk sufiliği gibi konular Ocak’ın çalışma alanlarını teşkil etmektedir.

                “Arı Kovanına Çomak Sokmak*”, Ahmet Yaşar Ocak ile yapılmış bir söyleşi kitabıdır. Söyleşi, çalışmalarını Ocak ile aynı alanda yoğunlaştıran,Sakarya Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Haşim Şahin tarafından yürütülmüştür. Şahin’in Ocak ile aynı alanda çalışması, Ocak’ın eserlerine, kaygılarına, peşinden gittiği soru ve meselelere vakıf olması söyleşinin muhtevasını ve seyrini tayin etmede müspet bir rol oynamış görünmektedir. Muhatabı doğru zamanda, doğru sorularla buluşturmak ve söyleşiyi uygun şekilde açmak konusunda Şahin’in gayet başarılı bir söyleşi performansı icra ettiği söylenebilir.

                Kitap dört bölümden oluşmaktadır. İlk Bölümde Ocak’ın çocukluk ve okul, ikinci bölümde asistanlık ve hocalık yılları söyleşi konusudur. Üçüncü bölümde Ocak; tarihçilik, Türk tarih yazıcılığı, Türkiye’de tarih yayıncılığı gibi konulara dair sorularla muhatap kılınmaktadır. Son bölüm ise doğrudan Ocak’ın çalıştığı ve işlediği konulara, hususen Türk-Osmanlı İslâmı, Bektaşilik ve Alevilik’ehasredilmiştir. Kitabın sonuna Ocak hakkında dostlarının kaleme aldığı yazılar ile Ahmet Yaşar Ocak bibliyografyası eklenmiş olması kitabı zenginleştirmiş ve tarihçiler açısından daha kullanışlı bir hale getirmiştir.

                Bu yazı, bir tarihçi olarak Ocak’ın biyografisine ve Türkiye’de tarihçiliğin durumuna dair kitabın neler söylediğini tespit etmeye çalışacaktır. Tamamını oku. »

                Paylaş:

                  11 May 2015

                  Boğazlıyan Kaymakamı: “Şehid-i Millî” Kemal Bey

                  Yazar: AFŞİN SELİM

                  türkyorum - şehidi milli kemal bey10 Nisan 1919: İstanbul Bayezid Meydanı… Güneşin batışına az bir zaman kala, darağacındaki ceset, askerler tarafından, infiale uğrayan meydandaki kalabalığa teslim edilir. Ertesi gün, onbinlerce kişinin katıldığı bir merasimle, Kadıköy’e geçirilerek Kuşdili’ndeki Mahmut Baba Mezarlığı’na yönelir kalabalık…

                  Evvel zaman içinde, Osmanlı topraklarında huzur ve güven içinde yaşayan ve “millet-i sadıka” olarak anılan Ermeniler, Osmanlı’nın zayıf düştüğü, Anadolu’nun ve Yozgat yöresinin içinde bulunduğu kötü durumdan da faydalanarak, yer yer yaşanan isyanlara ve katliamlara girişirler; Hınçak ve Taşnak mensubu olarak. Bu komitelere, “Anadolu topraklarının ve Osmanlı Ermenilerinin kurtarılması” hedef olarak gösterilir. Maksat, Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurabilmektir. Böylelikle, iktidardaki İttihat ve Terakki yönetimi tarafından kendilerine yönelik uygulanan tehcir, bir tedbir olarak zorunluluk arzeder. Yozgat’ın Boğazlıyan Kazası ise o dönemde, 40 bin civarında Ermeni nüfusuna sahip bir yerleşim birimidir.

                  1885 Beyrut doğumlu olan Mehmed Kemal Bey; 1912’de Gebze, 1913’te Karamürsel, 1915’te de Boğazlıyan Kaymakamlığı görevlerinde bulunur. Son görev yeri Boğazlıyan’da memuriyetten azledilerek, mahkemeye sevkedilir. Çünkü dönemin Damat Ferit Paşa Hükümeti, 14 Aralık 1918’de Ermeni Tehciri sırasında suç işleyenlerin yurdun çeşitli bölgelerinde kurulacak Divan-ı Harp’lerde(Birinci Dünya Savaşı sonrası kurulan savaş mahkemeleri)yargılanmalarına karar vermiştir. Mehmed Kemal Bey için verilen karar: İdamdır! Birinci Dünya Savaşı’nda, Almanya’nın önderliğindeki İttifak Devletleri’ne karşı İngiltere, Fransa ve Rusya’dan oluşan savaş bloku olan İtilaf Devletleri tarafından, İstanbul’un işgal altında tutulduğu bir dönemdir bu. İdam kararı, fiilen müttefik işgalindeki İstanbul’da, Divan-ı Harb-i Örfi tarafından verilir. Nasıl mı? Bir kısım politikacıların, İngilizlerin ve Ermeni komitacılarının tesiri neticesinde… Tamamını oku. »

                  Paylaş:

                    27 Nis 2015

                    Küresel İletişim Ağı Bağlamında Kimlik Fetişizmi: Castells’e Göre…

                    Yazar: HALİL İBRAHİM KOÇ

                    türkyorum - kimlik fetişizmiCastells sermayenin küreselleşmesi ve refah devleti anlayışıyla birlikte teknolojik ve ekonomik dönüşümlerin yanı sıra toplumsal yapıda da değişimlerin olduğunu savunmaktadır. Bu değişen toplumsal yapı ‘ağ toplumu’1 ve ‘enformasyonel toplum’2 kavramlarını tartışma konusu yapmıştır. Bu toplum türlerinin ortaya çıkmasındaki en önemli etken ise tekno-ekonomik dönüşümlerle birlikte bilgi-iletişim teknolojilerindeki gelişmelerdir. Ona göre, Soğuk Savaş sonrası kapitalizmin yeniden yapılanmasında dahi bilgi (enformasyon) teknolojilerinin globalleşmesinin payı vardır. Çünkü sermayenin küreselleşmesi ve dünyadaki bütün ekonomik birimlerin birbirine bağımlı hale gelmesi ancak yaygın bir enformasyon ağıyla mümkündür. Nitekim, Keynesçi model sonrası, sermaye birikiminin küresel ancak bağımlı, esnek ancak tek perspektiften (tüketim odaklı) yönetimi böyle bir ağın varlığı neticesinde gerçekleşebilirdi. Castells’in “ağ toplumu, stratejik olarak belirleyici ekonomik etkinliklerin küreselleşmesinin damgasını vurduğu bir toplumdur” şeklindeki tanımı da bu durumu özetler niteliktedir.

                    Tamamını oku. »

                    Paylaş:
                      1 2 3 4 5 6 ... 35 »
                      • İZ BIRAKANLAR

                        "Bana öyle geliyor ki, biz insan için, ülkemiz için istediğimiz ve savunduğumuz fikirlerden ötürü değil, bu düşüncelere layık kimseler olamadığımız için yargılanabilirdik. Zahiri sebepler neler olursa olsun, belki de yargılanmamızın gerçek sebebi budur. Ve belki bizi yargılayan güç de bunun sıradan bir vesilesidir. Gerçeği Allah bilir."

                        Nevzat Kösoğlu (Askeri Mahkemedeki savunmasından)

                      • Sosyal Ağ

                      • Sosyal Medya

                      • ETİKETLER